បរិស្ថាន

ក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ ក្រសួងបរិស្ថាន សហការជាមួយអង្គការសត្វព្រៃ និងរុក្ខជាតិ អង្គការ គាំពារធនធានសមុទ្រ បានប្រកាសពីការរកឃើញនូវការបង្កកំណើតផ្កាថ្មប៉ប្រះទឹកជាលើកទី៣ នៅប្រជុំកោះរ៉ុង និងជាលើកដំបូងនៅកោះសង្សារនៃខេត្តព្រះសីហនុ និងប្រជុំ កោះស្តេចនៃខេត្តកោះកុង។

វិសាលភាពដ៏ធំធេងនៃផ្ទាំងទឹកកកនៅប៉ូលខាងត្បូង ទ្វីបអង់តាក់ទិកសព្វថ្ងៃត្រូវបានការពារ​ដោយលក្ខន្តិកៈពិសេសនៅលើពិភពលោក​ដែលប្រទេសប្រមាណ ៦០ បានព្រមព្រៀងគ្នា និង​ធានា​សន្តិភាព​ និងទុកទ្វីបនេះជាអាទិភាពសម្រាប់វិទ្យាសាស្រ្ត។ ប៉ុន្តែតើស្ថានភាពនេះ​អាច​ស្ថិតស្ថេរ​​ដល់ពេលណា?

ការសិក្សាវិទ្យាសាស្រ្តមួយ ដែលចេញផ្សាយកាលពីថ្ងៃទី៤ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ បានឲ្យដឹងថា ការកើនកម្ពស់កម្រិតទឹកសមុទ្រនៅតាមបណ្តោយឆ្នេរសមុទ្រនៅលើពិភពលោក ដែល​ពាក់ព័ន្ធ​​នឹង​ការកើនកម្តៅអាកាសធាតុ និងជាប្រភពនៃមហន្តរាយដែលរាលដាល មានដូចជា ទឹកជំនន់ និងការសឹករិចរិលឆ្នេរ អាចនឹងត្រូវគេមើលរំលង និងវាយតម្លៃទាបអំពីហានិភ័យ ដ៏​មានសក្តានុពលរបស់វា ព្រមទាំងនយោបាយនៃការសម្របខ្លួនផង។

ពួកវាបានឆ្លងកាត់សមុទ្រដោយមិនបានទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍ ត្រូវបានលាក់បាំង​នៅក្នុង​ទូកុងតឺន័រដែលមើលទៅធម្មតា ឬត្រូវបានបំម្លែង​ឲ្យហាក់ដូចជាទំនិញដែលអាចយកមកប្រើ​ឡើង​វិញបាន។ ក៏ប៉ុន្តែនៅពីក្រោយលំហូរដែលមើលមិនឃើញនេះ​គឺជាការជួញដូរកម្រិត​ពិភពលោក​នូវសារធាតុពុលដែលផ្តល់ផលវិបាកដល់សុខភាព និងបរិស្ថានដ៏ធំធេង។

នាថ្ងៃទី២៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ ក្រុមស្រាវជ្រាវនៃអគ្គនាយកដ្ឋានជលផល និងអង្គការ WCS បានរកឃើញសំបុកអណ្តើកហ្លួង ១ទីតាំង មានគ្រាប់ពងសរុប ២៥គ្រាប់ នៅឆ្នេរខ្សាច់អន្លង់ត្រាំង នៃព្រែកកំពង់លើ ក្នុងប្រព័ន្ធព្រែកស្រែអំបិល។

អង្គការ NatureLife បានបង្ហាញ គំហើញវត្តមានសត្វត្រដក់តូចជាថ្មីម្តងទៀតនៅតំបន់ការពារទេសភាពអន្លង់ព្រីង ខេត្តកំពត ដែលបង្ហាញពីលទ្ធផលវិជ្ជមានពីការអភិរក្សទីជម្រក និងការងារគ្រប់គ្រងតំបន់ដីសើមនៅកម្ពុជា។ នេះបើតាមការបញ្ជាក់ពីអង្គការ NatureLife នៅថ្ងៃទី២៥ ខែកុម្ភ: ឆ្នាំ២០២៦។

ក្រសួងបរិស្ថាន និងអង្គការសម្ព័ន្ធសត្វព្រៃ និងធម្មជាតិ នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦នេះ បានចេញសេចក្តីប្រកាសពីរបកគំហើញថ្មី គឺតុកកែខ្លួនបង្កង់ប្រភេទថ្មីមួយនៅឧទ្យានជាតិគិរីរម្យ នៃប្រទេសកម្ពុជា។

នៅខណៈដែលប្រទេសម៉ាដាហ្គាស្កា បានចេញក្រឹត្យដាក់ប្រទេសក្នុងកម្រិតគ្រោះមហន្តរាយ​ថ្នាក់ជាតិ ដោយសារខ្យល់ព្យុះស៊ីក្លូន ហ្ស៉ឺសានី កាលពីសប្តាហ៍មុន ការមានកម្រិត​ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរលើ​ហិរញ្ញវត្ថុ បានរិតត្បិតសមត្ថភាពនៃទីភ្នាក់ងារមនុស្សធម៌ក្នុងការចូលធ្វើអន្តរាគមន៍​ជួយ​សង្រ្គោះ​​ក្នុង​ទ្រង់ទ្រាយធំ​លើប្រទេសកោះនៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌា ដែលត្រូវបានរងការឈឺ​ចាប់​ដ៏​ផុយស្រួយរួច​ហើយ​​ពី​​វិបត្តិអាកាសធាតុ និងវិបត្តិចំណីអាហារដែលបានកើតឡើងជាថ្មី។

សត្វពង្រូល ជាថនិកសត្វចិញ្ចឹមកូនដោយទឹកដោះ វាមានស្រការពណ៌ស្រអាប់គ្របដណ្តប់ដងខ្លួនទាំងមូល លើកលែងតែពោះ និងផ្នែកក្រោមក្បាល។ ពង្រូលច្រើនរស់នៅក្នុងព្រៃមានដើមឈើខ្ពស់ៗ ដោយរស់នៅក្នុងរន្ធឈើ ឬរន្ធដី។

អណ្តើកបិទមុខមានសមត្ថភាពពិសេសក្នុងការលឹបក្បាលនិងជើងដោយរួញចូលទៅក្នុងស្នូករបស់ពួកវា ហើយបិទដោយខ្លួនឯងដោយសារសន្ទះស្នូកទ្រូងរបស់ពួកវាអាចបត់បានដូចត្រចៀកទ្វារផងដែរ។ នេះជាការបញ្ជាក់ពីមជ្ឈមណ្ឌល ACCB នៅថ្ងៃទី១៩ ខែកុម្ភ: ឆ្នាំ២០២៦។

អ្នកចូលរួមបានប្រមូលផ្តុំគ្នានៅមន្ទីរសុខាភិបាលខេត្តពោធិ៍សាត់ ដើម្បីប្រគល់ និងបិទគម្រោង V-BIOCHAR។ គម្រោងនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយ ADRA Cambodia អស់រយៈពេលដប់ពីរខែកន្លងមក ដោយប្រើសារធាតុបង្កើនដីធម្មជាតិពីរគឺ ជីកំប៉ុសដង្កូវនាង និងជីវធ្យូង ដើម្បីស្តារជីជាតិឡើងវិញ រក្សាទឹក និងកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើជីគីមីដែលនាំចូល នេះបើយោងតាមសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានរួមគ្នានៅថ្ងៃទី ១៩ ខែកុម្ភៈ។

ដើម្បីធានាឱ្យគុណភាពខ្យល់ នៅកម្ពុជា នារដូវប្រាំងនេះរក្សាបានគុណភាពល្អនោះក្រសួងបរិស្ថានបានចេញសេចក្តីណែនាំ៥ប្រការដូចខាងក្រោម៖

ក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខា ប្រមាញ់ និងនេសាទ បានបង្ហាញពីការរកឃើញកូនផ្សោតកើតថ្មីមួយក្បាលដែលកើតចំថ្ងៃទី១៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦។

នៅប្រទេសកេនយ៉ា កសិកម្មប្រើប្រាស់កម្លាំងពលកម្មរហូតដល់ ៧៥% នៃប្រជាជន។ ប៉ុន្តែ មធ្យោបាយនៃការទ្រទ្រង់ជីវិតរបស់កសិករ​ត្រូវបានទទួលការគំរាមកំហែងដោយការវិវត្តិ​នៃ អាកាសធាតុ និងការបាត់បង់ដីធ្លី​ដែលអាចផលិតផល។ នេះគឺជាបាតុភូត​ដែលប៉ះពាល់​ដល់​សំណុំទាំងមូលនៃប្រជាជនអាហ្រ៊ិក។

ការសិក្សាស្រាវជ្រាវជីវៈចម្រុះដោយម៉ាស៊ីនថតស្វ័យប្រវត្តដែលធ្វើឡើងនៅចន្លោះខែមករា ដល់ខែសីហា ឆ្នាំ ២០២៥ បានបង្ហាញពីប្រភេទសត្វសំខាន់ជាច្រើន ដែលកំពុងមានវត្តនៅក្នុងឧទ្យានជាតិវីរជ័យ។ ឧទ្យានជាតិ នេះស្ថិតនៅភាគឦសាននៃប្រទេសកម្ពុជាដែលជាជម្រកដ៏មានសារៈសំខាន់សម្រាប់សត្វព្រៃគ្រប់ប្រភេទ។

ខ្យល់ព្យុះ លីអូណាដូ បានបង្កជាការធ្លាក់ភ្លៀងក្នុងបរិមាណមិនធ្លាប់មាននៅប្រទេស​អេស្បាញ និងព័រទុយហ្គាល់ ដែលបង្កជាទឹកជំនន់ដ៏ខ្លាំងក្លា ការជម្លៀសប្រជាជន និងវិបត្តិ​ជាច្រើន​ទៅមុខទៀត។ អាជ្ញាធរបានប្រឈមមុខនឹងស្ថានភាពទឹកជំនន់ដ៏កម្រ មិនធ្លាប់មាន​នៅ​ក្នុងបរិបទ​នៃព្រឹត្តិការណ៍ឧតុនិយមដ៏ញឹកញាប់ហួសហេតុ​នៅប្រទេសអឺរ៉ុបភាគខាងត្បូង។

អ្នកស្រាវជា្រវមកពីបណ្តាញការបញ្ជាក់អាកាសធាតុពិភពលោក (World Weather Attribution) បានប្រាប់ឲ្យដឹងថា កាលធ្លាក់ភ្លៀងដ៏ហួសហេតុជាបន្តបន្ទាប់រយៈពេល ១០ថ្ងៃ បាន ក្លាយជាកាន់តែខ្លាំងក្លា​ដ៏គួរ​ឲ្យកត់សម្គាល់នៅក្នុងតំបន់អាហ្វ្រ៊ិកខាងត្បូង​ដោយសារ​ហេតុផល​​នៃ​ការ​ប្រែប្រួលអាកាសធាតុ​ ដែលមាន​ប្រភពពីមនុស្ស។

កាលពីថ្ងៃទី២០ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ លោកកាវ៉េ ម៉ាដានី នាយកវិទ្យាស្ថានសកលវិទ្យាល័យនៃ អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​សម្រាប់ទឹក បរិស្ថាន និងសុខភាព បានថ្លែងថា ៖ “នេះមិនមែន ដើម្បី សម្លាប់ក្តីសង្ឃឹមទេ ប៉ុន្តែដើម្បីលើកទឹកចិត្តឲ្យមានសកម្មភាព។” “យើងត្រូវទទួលស្គាល់ដោយ ស្មោះត្រង់នូវការ​បរាជ័យនាពេលសព្វថ្ងៃដើម្បីធ្វើឲ្យថ្ងៃអនាគត អាចសម្រេចបាន។”

យោងតាមការសិក្សាមួយដែលផ្សព្វផ្សាយកាលពីថ្ងៃទី៩ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ បានឲ្យដឹងថា សមុទ្រនានាបានស្រូបយកបរិមាណដ៏ច្រើនសម្បើមជាកម្រិតឯកតកម្មនៃថាមពល​នៅឆ្នាំ ២០២៥។ នេះគឺជាបាតុភូតដែលជំរុញឲ្យមានការកើនឡើងនូវកម្រិតកម្ពស់ទឹកសមុទ្រ ខ្យល់ ព្យុះនានាដ៏សាហាវ និងការស្លាប់របស់ពពួកផ្កាថ្មនៅក្នុងសមុទ្រ។

អ្នកវិទ្យាសាស្រ្តរុក្ខវិជ្ជាដ៏ល្បីរបស់បារាំង លោកហ្វ្រ៉ង់ស៊ីស ហាល់ឡេ ទើបតែបានស្លាប់នៅ​អាយុ ៨៧ឆ្នាំ។ ព្រឹត្តិបត្តិ វិទ្យាសាស្រ្ត និងអនាគត ធ្លាប់បានសម្ភាសន៍លោកកាលពីឆ្នាំ​២០០៨។ លោកបានលើកឡើងដោយភាពទន់ភ្លន់ និងអារម្មណ៍កំប្លែងតិចៗ អំពីវាសនា​មនុស្ស​​ដែលនឹង​ត្រូវស្លាប់នៅថ្ងៃណាមួយ ចំណែកដើមឈើ ពួកវាមិនមានកម្មវិធីដើម្បីស្លាប់​នោះ​ទេ។