បរិស្ថាន

ក្រុមការងារស្រាវជ្រាវ និងអភិរក្ស បានរកឃើញសំបុកសត្វគ្រៀល (Sarus Crane) ដែលជាប្រភេទបក្សីកម្រ និងកំពុងប្រឈមមុខនឹងការផុតពូជ នៅដើមរដូវពងកូននាឆ្នាំនេះ នៅក្នុងដែនជម្រកសត្វព្រៃឡំផាត់។

ការសិក្សាវិទ្យាសាស្រ្តជាច្រើនបានបញ្ជាក់ហើយថា ចំណីអាហារអាចផលិតបានផលទៅរួច បានច្រើនដូចគ្នា ដោយការ​មិនប្រើប្រាស់ផលិតផលថ្នាំសម្លាប់​សត្វល្អិត តែគេធ្វើក្នុងលក្ខខណ្ឌ​មានការផ្លាស់ប្តូរការអនុវត្តកសិកម្មសព្វថ្ងៃ។

អង្គការអភិរក្សសមុទ្រកម្ពុជា (MCC) កាលពីថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ បានប្រកាសពីការកត់ត្រាជាផ្លូវការជាលើកដំបូងនូវប្រភេទត្រីថ្មីមួយប្រភេទ គឺ «ត្រីអំបូរពព្លាក់ ផ្កាឈូក» (ឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រ៖ Iniistius evides) នៅក្នុងដែនសមុទ្ររបស់ប្រទេសកម្ពុជា។

បើមើលភ្លាមហាក់ដូចជាកូនដាយណូស័រសម័យដើម។ ប៉ុន្តែវាមិនមែននោះទេ តែក៏មិនមែនជាសត្វចម្លែកដែរ។

យោងតាមរបាយការណ៍ចុងក្រោយនៃសេវាកម្មអាកាសធាតុ អឺរ៉ុប កូពែនីគូស លើការប្រែ​ប្រួល​អាកាសធាតុ កាលពីសប្តាហ៍មុន បានឲ្យដឹងថា ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ គឺជាខែដែលក្តៅ​បំផុត​ដែលមិនដែលធ្លាប់បានកត់ត្រានៅទ្វីបអឺរ៉ុបខាងលិច ។

សត្វត្មាតផេះ ដែលជាប្រភេទបក្សីកម្រជិតផុតពូជបំផុតនៅលើពិភពលោក ត្រូវបានរកឃើញថាមានវត្តមានឡើងវិញនៅក្នុងដែនជម្រកសត្វព្រៃលំផាត់ ភូមិសាស្ត្រខេត្តរតនគិរី ភាគឦសាននៃប្រទេសកម្ពុជា ក្រោយពីបានបាត់វត្តមានអស់រយៈពេលជិតមួយទសវត្សរ៍។

កាលពីថ្ងៃទី៣​​ ខែកក្កដា អង្គការសហប្រជាជាតិ បានព្រមានអំពីការរីកធំឡើងយ៉ាងរហ័ស​នូវ​បាតុភូតអាកាសធាតុធម្មជាតិ អេល នីណូ ដែលបានបន្ត និងឈានដល់កម្លាំង​កាន់តែខ្លាំង​ក្លា ក្នុងរវាងខែកក្កដា និងខែកញ្ញា នេះ។

ចាប់ពីខែមេសា ដល់ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ ប្រភេទសត្វកម្រដែលក្នុងនេះមានទាំងជិតផុតពូជបំផុត ប្រភេទរងគ្រោះថ្នាក់ និងប្រភេទជិតទទួលរងគ្រោះថ្នាក់ចំនួន១៤ប្រភេទ ត្រូវបានគេរកឃើញ ក្នុងឧទ្យានជាតិជួរភ្នំក្រវាញក្នុងភូមិសាស្ត្រខេត្តកំពង់ស្ពឺ និងខេត្តកោះកុង។

បក្សីសមុទ្រចង្កៀលខ្យល់តូច (Lesser Frigatebird មានឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រ Fregata ariel) ដែលជាប្រភេទបក្សីសមុទ្រដ៏កម្រមួយប្រភេទ ត្រូវបានគេប្រទះឃើញនៅលើដែនសមុទ្រ និងកោះមួយចំនួនក្នុងខេត្តព្រះសីហនុ នេះបើយោងតាមក្រសួងបរិស្ថានកម្ពុជា។

ក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្រ្តនៃអង្គការស្រាវជ្រាវអាកាសធាតុ (WWA) នៅក្នុងការសិក្សាមួយ​ដែល ផ្សព្វផ្សាយកាលពីថ្ងៃសុក្រ ទី២៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ បានសន្និដ្ឋានថា ការប្រែប្រួល អាកាសធាតុ គឺជាឧក្រិដ្ឋជនដោយគ្មានការសង្ស័យសម្រាប់ការរីកវិសាលភាពនៃរលកកម្តៅ ដែលវាយប្រហារអឺរ៉ុបខាងលិច ដែលមិនដែលកើតមានសោះរយៈពេល ៥០ឆ្នាំ មកហើយ។

សត្វព្រៃដែលជិតផុតពូជ និងជាសត្វកម្របំផុតនោះត្រូវបានគេរកឃើញចំនួន១០ប្រភេទកំពុងមានវត្តមាននៅក្នុងជម្រកសត្វព្រៃភ្នំសំកុស នៃភូមិសាស្ត្រខេត្តពោធិ៍សាត់ ខេត្តបាត់ដំបង និងខេត្តកោះកុង។

បើយោងតាមវិទ្យាស្ថានជាតិស្រាវជ្រាវបារាំង សម្រាប់កសិកម្ម ចំណីអាហារ និងបរិស្ថាន បាន ឲ្យដឹងថា ការដាំដុះដោយមិនប្រើថ្នាំពុលសម្លាប់សត្វល្អិត និងសម្របសម្រួលទាំងទិន្នផល និងប្រសិទ្ធភាពខាងសេដ្ឋកិច្ឋ គឺអាចទៅរួច។ ការសិក្សាស្រាវជ្រាវ ដែលដឹកនាំធ្វើរយៈពេល ១០ឆ្នាំ លើមជ្ឈមណ្ឌលចំនួន ៩ នៅប្រទេសបារាំង បង្ហាញឲ្យឃើញនូវសក្តានុពលដែលគួរ​ឲ្យ​សង្ឃឹមទុក។

អ៊ីរ៉ង់បានបិទផ្លូវសមុទ្រសម្រាប់នាវាបរទេស បានវាយប្រហារនាវាពាណិជ្ជកម្ម និងរារាំង ប្រមាណ ២០% នៃការដឹកជញ្ជូនប្រេងពិភពលោកតាមផ្លូវសមុទ្រ។

​លោកបណ្ឌិត អ៊ាង សុផល្លែត រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងបរិស្ថាន នៅថ្ងៃទី១១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ បានរម្លឹកឱ្យសាធារណជន មកទទួលកូនឈើនៅតាមថ្នាលបណ្តុះកូនឈើនានា របស់មន្ទីរបរិស្ថានទូទាំងប្រទេស និងនៅតាមថ្នាលបណ្តុះកូនឈើថ្នាក់តំបន់ចំនួន ៥កន្លែង ។

តើអ្នកដឹងទេថា តំបន់ដីសើមនៃវាលទំនាបបឹងទន្លេសាប គឺជាទីជម្រកចុងក្រោយបង្អស់ដែលទ្រទ្រង់ដល់ការរស់រានមានជីវិតរបស់សត្វខ្សឹប (Bengal Florican) ដែលជាប្រភេទបក្សីកំពុងរងការគំរាមកំហែងជិតផុតពូជបំផុតនៅលើពិភពលោក (Critically Endangered) នៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ?។

ប្រជុំកោះក្នុងខេត្តកែប គឺជាសក្ខីភាពដ៏រស់រវើកមួយដែលសបញ្ជាក់ឱ្យឃើញថា ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនិងធម្មជាតិសមុទ្រ ពិតជាអាចស្តារឡើងវិញបាន។

លោកហ្សង់ ឡឺមៀរ៍ ជាទូតផ្នែកអាកាសធាតុ និងជាអ្នកសម្របសម្រួលឲ្យរដ្ឋាភិបាល​នៃ​ក្រុម​បរិស្ថាន​អន្តរជាតិនៃខេត្តកេបិច ប្រទេស​​កាណាដា ធ្វើការវាយតម្លៃថា ទោះបីមាន​ការ​សន្យា​អំពី​ការផ្លាស់ប្តូរថាមពលស្អាត ការតាំង​ចិត្ត​របស់រដ្ឋនានា និងការព្រមានដែល​កើតឡើងម្តង​ហើយ​ម្តង​ទៀតរបស់អ្នកវិទ្យាសាស្រ្ត ការ​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំងរបស់ពិភពលោកលើ​ការធ្លាក់អន់ថយ​ខាង​អាកាសធាតុ បានជួបការបរាជ័យ។

ការសិក្សាស្រាវជ្រាវដែលទើបចុះផ្សាយថ្មីៗនេះ បានបញ្ជាក់ពីវត្តមានសត្វព្រៃជិត៥០ប្រភេទនៅក្នុងឧទ្យានជាតិវើនសៃ-សៀមប៉ាង ដែលក្នុងចំណោមនោះ មានថនិកសត្វចំនួន ៧ ប្រភេទស្ថិត ក្នុងក្រុមទទួលរងការគំរាមកំហែងនៃការផុតពូជ ហើយមានប្រភេទខ្លះគឺព៉ំដែលត្រូវ បានប្រទះឃើញផ្ទាល់នឹងភ្នែកឡើយនៅក្នុងតំបន់សិក្សានោះ។

យោងតាមព្រឹត្តិបត្រនៃអង្គការឧតុនិយមពិភពលោក (OMM) ដែលរៀបរៀងដោយសេវាកម្ម ឧតុនិយម​ចក្រភពអង់គ្លេសអំពីការព្យាករប្រចាំឆ្នាំ និងក្នុងរយៈវែងរហូតដល់ ១០ឆ្នាំ នៃ សីតុណ្ហភាពនៅកម្រិតពិភពលោក បានឲ្យដឹងថា ភាពមធ្យមនៃសីតុណ្ហភាពនៅកម្រិត ពិភពលោកគួរតែស្ថិតនៅខ្ពស់ណាស់នៅអំឡុង ៥ឆ្នាំ ទៅមុខ គឺខិតទៅជិតកម្រិតខ្ពស់បំផុតជា ប្រវត្តិសាស្រ្ត។

កន្លែងបោះសំរាមចោល ស្រុកទីលទីល នៅប្រទេសឈីលី ត្រូវបានកំណត់ថា ជាកន្លែងដែល​មាន​​ការ​បំភាយឧស្ម័នមេតានធំបំផុតនៅលើពិភពលោក ដែលនេះមានចេញពីសកម្មភាព​របស់​មនុស្ស។ ជនរងគ្រោះដំបូងនៃឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់នេះ គឺជាអ្នករស់នៅក្នុងតំបន់នេះផ្ទាល់តែ​ម្តង។