ប្រទេសថៃមិនអាចលាក់បាំងភស្តុតាងបានឡើយ អាស៊ាន អង្គការសហប្រជាជាតិ និងសហគមន៍អន្តរជាតិ កំពុងតាមដានសកម្មភាពឈ្លានពានរបស់កងទ័ពថៃ

រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មានកម្ពុជា លោក នេត្រ ភក្ត្រា បានថ្លែងថា ស្ថានការណ៍តាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ កំពុងត្រូវបានតាមដានយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ពីសំណាក់អាស៊ាន អង្គការសហប្រជាជាតិ តំណាងទូតបរទេស និងសហគមន៍អន្តរជាតិទាំងមូល ដោយលោកបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ភស្តុតាងនៃការវិវត្តជាក់ស្តែងនៅលើដី មិនអាចលាក់បាំងបានឡើយ។

នៅក្នុងការផ្សព្វផ្សាយលើបណ្តាញសង្គមហ្វេសប៊ុកនៅថ្ងៃទី ២៤ ខែសីហា លោករដ្ឋមន្ត្រីបានលើកឡើងថា ទូរលៀងអីវ៉ាន់ (Shipping containers) របាំងរាំងផ្លូវ លួសបន្លា និងវិធានការផ្សេងៗទៀតដែលផ្លាស់ប្តូរស្ថានភាពតាមបណ្តោយព្រំដែន ព្រមទាំងការបន្តភៀសខ្លួនរបស់ប្រជាពលរដ្ឋស៊ីវិលខ្មែរ គឺជាការពិតដែលអាចមើលឃើញ កត់ត្រាទុក និងផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយឯករាជ្យបាន។

លោកបានកត់សម្គាល់ថា ប្រជាពលរដ្ឋស៊ីវិលកម្ពុជាប្រមាណ ២០ ០០០ នាក់ ក្នុងចំណោមប្រជាជនប្រហែល ៦៥០ ០០០ នាក់ដែលបានភៀសខ្លួនក្នុងអំឡុងពេលកំពូលនៃវិបត្តិ នៅតែមិនទាន់អាចត្រឡប់ទៅកាន់ផ្ទះសម្បែងរបស់ពួកគេវិញបាននៅឡើយ។

បើតាមលោក នេត្រ ភក្ត្រា ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អាស៊ានប្រចាំកម្ពុជា (AOT-KH) ដែលដឹកនាំដោយប្រទេសហ្វីលីពីន បន្ទាប់ពីទទួលបានការប្រគល់ភារកិច្ចបន្តពីប្រទេសម៉ាឡេស៊ី បានបន្តបេសកកម្មចុះផ្ទាល់ដល់ទីកន្លែង ដើម្បីសង្កេតមើល ផ្ទៀងផ្ទាត់ និងរាយការណ៍អំពីស្ថានភាពតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ។

នៅតំបន់ច្រកព្រំដែនបឹងត្រកួន ក្នុងឃុំគោក ស្រុកថ្មពួក ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ AOT-KH បានចុះពិនិត្យទីតាំងចំនួន ១៤ កន្លែង ដែលមានទូរលៀងអីវ៉ាន់ចំនួន ៤៤ ទូរត្រូវបានដាក់ពង្រាយ។ លោករដ្ឋមន្ត្រីបានមានប្រសាសន៍ថា ប្រជាពលរដ្ឋស៊ីវិលកម្ពុជាចំនួន ៧ ៨៧៣ នាក់ មកពី ១ ៨៦៩ គ្រួសារ រួមទាំងកុមារ ១ ៨៤៧ នាក់ នៅតែមិនអាចត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញបាន។

នៅភូមិជោគជ័យ និងភូមិព្រៃចាន់ អ្នកសង្កេតការណ៍បានចុះពិនិត្យទីតាំងចំនួន ១០ ផ្សេងទៀត ដែលមានទូរលៀងអីវ៉ាន់ចំនួន ៧២ ទូរ។ ប្រជាពលរដ្ឋស៊ីវិលកម្ពុជាសរុបចំនួន ៥ ៣៨៦ នាក់ មកពី ១ ៤៤៩ គ្រួសារ រួមទាំងកុមារ ១ ៥៦៩ នាក់ នៅតែមិនអាចត្រឡប់ទៅកាន់ផ្ទះសម្បែងរបស់ពួកគេវិញបាននៅក្នុងតំបន់ទាំងនោះ។

សរុបរួមទាំងបីតំបន់នេះ គឺមានទីតាំងចំនួន ២៤ កន្លែង ទូរលៀងអីវ៉ាន់ចំនួន ១១៦ ទូរ និងប្រជាពលរដ្ឋស៊ីវិលកម្ពុជាចំនួន ១៣ ២៥៩ នាក់ មកពី ៣ ៣១៨ គ្រួសារ រួមទាំងកុមារ ៣ ៤១៦ នាក់ ដែលមិនទាន់បានត្រឡប់ទៅកាន់លំនៅឋានរបស់ពួកគេវិញនៅឡើយ។

លោករដ្ឋមន្ត្រីបានសង្កត់ធ្ងន់ថា តួលេខទាំងនេះមិនទាន់រាប់បញ្ចូលមនុស្សភៀសខ្លួន និងរបាំងផ្សេងៗទៀតដែលត្រូវបានរាយការណ៍ថាជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងសកម្មភាពយោធាថៃ នៅក្នុងខេត្តព្រះវិហារ ឧត្តរមានជ័យ និងពោធិ៍សាត់នៅឡើយទេ។

លោក នេត្រ ភក្ត្រា បានថ្លែងថា «នេះមិនមែនគ្រាន់តែជាទិន្នន័យស្ថិតិនោះទេ» ដោយលោកបានកត់សម្គាល់ថា នៅពីក្រោយទូរលៀងអីវ៉ាន់នីមួយៗ គឺមានគ្រួសារមួយដែលកំពុងរង់ចាំត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ និងកុមារដែលត្រូវបែកបាក់ពីផ្ទះសម្បែង សាលារៀន និងសហគមន៍របស់ពួកគេ។

លោកបានបន្តថា ស្ថានភាពនេះគឺផ្ទុយស្រឡះពីចំណុចទី ៤ នៃថ្លែងការណ៍រួមថ្ងៃទី ២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២៥ ដែលចែងអំពីការអនុញ្ញាតឱ្យប្រជាពលរដ្ឋស៊ីវិលភៀសខ្លួនបានត្រឡប់ទៅកាន់ផ្ទះសម្បែងវិញដោយសុវត្ថិភាព និងមានកិត្តិយស ព្រមទាំងផ្ទុយនឹងគោលការណ៍ពាក់ព័ន្ធនៃច្បាប់អន្តរជាតិផងដែរ។

លោករដ្ឋមន្ត្រីបានចង្អុលបង្ហាញបន្ថែមថា ស្ថានភាពនេះមិនត្រឹមតែត្រូវ៖បានសង្កេតឃើញដោយ AOT-KH ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងដោយតំណាងទូតបរទេសដែលបានចុះទៅទស្សនាក្នុងតំបន់ព្រំដែនរងផលប៉ះពាល់ផងដែរ។ លោកក៏បានយោងទៅលើបេសកកម្មរបស់លោក Thomas Andrews រ៉ាប៉orts ពិសេសអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា ដែលបានសង្កេតឃើញរបាំងរាំងផ្លូវ ទូរលៀងអីវ៉ាន់ និងឧបសគ្គលួសបន្លា ព្រមទាំងបានសម្តែងការព្រួយបារម្ភចំពោះប្រជាពលរដ្ឋស៊ីវិលដែលមិនអាចត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញបាន។

លោក នេត្រ ភក្ត្រា បានគូសបញ្ជាក់ថា កម្ពុជានៅតែបន្តប្តេជ្ញាចិត្តយ៉ាងមុតមាំក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនតាមរយៈយន្តការច្បាប់ និងយន្តការទ្វេភាគីដែលមានស្រាប់។

លោកបានបញ្ជាក់ឡើងវិញនូវជំហររបស់កម្ពុជាថា ខ្សែព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ គួរតែត្រូវបានដោះស្រាយដោយផ្អែកលើសន្ធិសញ្ញា និងអនុសញ្ញាបារាំង-សៀម ពិធីសារព្រំដែន ផែនទី និងលទ្ធផលនៃការខ័ណ្ឌសីមារបស់គណៈកម្មការព្រំដែនបារាំង-សៀម អនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នា (MOU) ឆ្នាំ ២០០០ លក្ខខណ្ឌប្រព្រឹត្តិទៅ (TOR) ឆ្នាំ ២០០៣ និងគោលការណ៍ពាក់ព័ន្ធនៃច្បាប់អន្តរជាតិ។

លោកបានសង្កត់ធ្ងន់ថា «កម្ពុជាមិនទទួលស្គាល់ការផ្លាស់ប្តូរខ្សែព្រំដែនណាមួយដែលកើតចេញពីការប្រើប្រាស់កម្លាំង ឬពីការព្យាយាមឯកតោភាគីក្នុងការបង្កើតការពិតនៅលើដីនោះឡើយ»។

លោកបានអំពាវនាវឱ្យគណៈកម្មការព្រំដែនចម្រុះ (JBC) និងច្បាប់អន្តរជាតិ ធ្វើជាផ្លូវដើរដ៏ត្រឹមត្រូវទៅមុខ ជាជាងសកម្មភាពឯកតោភាគី ឬការបង្កើតអង្គហេតុដែលបានសម្រេចរួចហើយ (fait accompli)។ លោកក៏បានសង្កត់ធ្ងន់ផងដែរថា ការវាស់វែង និងការបោះបង្គោលព្រំដែនគួរតែត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈយន្តការដែលបានយល់ព្រមទៅវិញទៅមកដោយភាគីទាំងពីរ។

ទន្ទឹមនឹងនេះ ប្រជាពលរដ្ឋស៊ីវិលកម្ពុជាត្រូវតែទទួលបានការអនុញ្ញាតឱ្យត្រឡប់ទៅកាន់ផ្ទះសម្បែងរបស់ពួកគេវិញដោយសុវត្ថិភាព និងមានកិត្តិយស ស្របតាមការប្តេជ្ញាចិត្តក្រោមថ្លែងការណ៍រួមថ្ងៃទី ២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២៥។

លោករដ្ឋមន្ត្រីបានថ្លែងថា «ការឈប់បាញ់ មិនមែនជាលិខិតអនុញ្ញាតឱ្យបង្កើតការពិតថ្មីនៅលើដីនោះឡើយ។ សន្តិភាព មិនមែនគ្រាន់តែជាការអវត្តមាននៃស្នូរផ្លោងកាំភ្លើងនោះទេ សន្តិភាពក៏ត្រូវតែមានន័យថា ប្រជាពលរដ្ឋស៊ីវិលអាចត្រឡប់ទៅកាន់ផ្ទះសម្បែងរបស់ពួកគេវិញបានដែរ»។

លោកបានសន្និដ្ឋានថា ការវិវត្តនានាតាមបណ្តោយព្រំដែន មិនអាចកើតឡើងដោយគ្មានការសង្កេតមើលពីអន្តរជាតិនោះទៀតឡើយ ដោយសារអាស៊ាន តំណាងអ្នកទូត អង្គការសហប្រជាជាតិ និងសហគមន៍អន្តរជាតិទាំងមូល កំពុងបន្តតាមដានស្ថានការណ៍យ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់។

លោក នេត្រ ភក្ត្រា បានមានប្រសាសន៍បន្ថែមថា «កម្លាំងអាចបង្កើតជាអង្គហេតុសម្រេចបណ្តោះអាសន្នបាន ប៉ុន្តែវាមិនអាចបំប្លែងការទន្ទ្រានកាន់កាប់ ឱ្យទៅជាអធិបតេយ្យភាពស្របច្បាប់បានឡើយ» ដោយលោកបានបន្ថែមនៅចុងបញ្ចប់ថា «ការពិត ច្បាប់ និងភស្តុតាងនៅលើដី នឹងឆ្លើយតបដោយខ្លួនឯង»។