កម្ពុជាជំរុញឱ្យមានដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី និងការកសាងទំនុកចិត្តឡើងវិញលើវិវាទព្រំដែនជាមួយថៃនៅក្នុងមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ

កម្ពុជាបានអំពាវនាវឱ្យមានការខិតខំប្រឹងប្រែងជាថ្មីក្នុងការស្តារទំនុកចិត្ត និងដោះស្រាយវិវាទព្រំដែនជាមួយប្រទេសថៃ តាមរយៈការសន្ទនា កិច្ចព្រមព្រៀងទ្វេភាគីស្រាប់ និងច្បាប់អន្តរជាតិ។ នេះជាការថ្លែងរបស់ លោក ប្រាក់ សុខុន ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងជាfieldរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេស និងសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ ទៅកាន់មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ (UNGA)។

នៅក្នុងការថ្លែងទៅកាន់កិច្ចប្រជុំពិភាក្សាទូទៅនៃមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ លើកទី៨១ នៅទីក្រុងញូវយ៉ក កាលពីថ្ងៃសៅរ៍ លោក ប្រាក់ សុខុន បានមានប្រសាសន៍ថា តានតឹង និងជម្លោះនាពេលថ្មីៗនេះរវាងប្រជាជាតិទាំងពីរ បានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ទំនុកចិត្ត និងភាពជឿជាក់រវាងប្រទេសជិតខាងទាំងពីរ។

លោកឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា បានមានប្រសាសន៍ថា ផលវិបាកនេះបានលើសពីការធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ទំនាក់ទំនងទ្វេភាគី ដោយលោកបានលើកឡើងអំពីការខូចខាតបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ និងការគំរាមកំហែងដែលនៅតែបន្តកើតមានដោយសារគ្រាប់មីន និងយុទ្ធភណ្ឌមិនទាន់ផ្ទុះ។

លោក ប្រាក់ សុខុន បានគូសបញ្ជាក់ថា «ទោះជាយ៉ាងណា ភូមិសាស្ត្របានចងភ្ជាប់យើងជាមួយគ្នា» ដោយលោកបានសង្កត់ធ្ងន់ថា កម្ពុជា និងថៃ នឹងនៅតែជាអ្នកជិតខាងអចិន្ត្រៃយ៍ ហើយសន្តិភាព ស្ថិរភាព និងភាពរុងរឿងនៃប្រជាជនទាំងពីរ គឺមានទំនាក់ទំនងគ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធ។

លោកបានបន្តថា ដូច្នេះ ការកសាងទំនុកចិត្តឡើងវិញ គឺជារឿងចាំបាច់បំផុតសម្រាប់អនាគតនៃទំនាក់ទំនងទ្វេភាគី និងដើម្បីរក្សាសន្តិភាពយូរអង្វែង ព្រមទាំងទំនាក់ទំនងអ្នកជិតខាងល្អ។

យោងតាមប្រមុខការទូតកម្ពុជា ការស្តារទំនុកចិត្តឡើងវិញ គួរតែផ្អែកលើការប្តេជ្ញាចិត្តជាក់ស្តែង និងការអនុវត្តពេញលេញ ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងដោយស្មោះស្ម័គ្រ នូវកិច្ចព្រមព្រៀងទាំងឡាយដែលប្រទេសទាំងពីរសម្រេចបាន។

លោក ប្រាក់ សុខុន បានយោងជាពិសេសទៅលើ សេចក្តីប្រកាសរួមទីក្រុងកួរឡាឡាំពួរ, កិច្ចព្រមព្រៀងរួមហ្វូសៀន (Fuxian Consensus) និងសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួម ថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា សេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមចុងក្រោយនេះ រួមបញ្ចូលទាំងការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់ភាគីទាំងពីរក្នុងការបោះបង់ចោលការគំរាមកំហែង ឬការប្រើប្រាស់កម្លាំង, ការគោរពព្រំដែនអន្តរជាតិ, ការកាត់បន្ថយភាពតានតឹង, ការកសាងទំនុកចិត្តឡើងវិញ និងការរុញច្រានទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីឱ្យវិលទៅរកភាពប្រក្រតីឡើងវិញ។

លោក ប្រាក់ សុខុន ក៏បានអំពាវនាវឱ្យមានការបន្តការងារវាស់វែង និងខណ្ឌសីមាព្រំដែនឡើងវិញដោយឆាប់រហ័ស ដោយគណៈកម្មាធិការព្រំដែនរួម (JBC) ដោយលោកបានមានប្រសាសន៍ថា ការងារបែបនេះអាចរួមចំណែកដល់ការដោះស្រាយការទាមទារព្រំដែនដែលនៅសេសសល់ និងបង្កើតព្រំដែនដ៏ច្បាស់លាស់មួយដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ទៅវិញទៅមក ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ និងសន្ធិសញ្ញា ព្រមទាំងកិច្ចព្រមព្រៀងដែលមានស្រាប់រវាងកម្ពុជា និងថៃ។

លោក ប្រាក់ សុខុន ក៏បានលើកឡើងផងដែរអំពីបញ្ហាប្រជាពលរដ្ឋស៊ីវិលកម្ពុជា ដែលយោងតាមសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់លោក គឺនៅតែមិនអាចត្រឡប់ទៅផ្ទះសម្បែងវិញបាន ដោយសារតែអ្វីដែលកម្ពុជាពិពណ៌នាថា ជាការបន្តកាន់កាប់ដោយយោធា និងការរារាំង។

លោកបានមានប្រសាសន៍ថា ប្រជាពលរដ្ឋស៊ីវិលកម្ពុជាជាង ២០ ០០០ នាក់ នៅតែរងផលប៉ះពាល់ ដោយលោកបានដកស្រង់សម្តីរបស់អ្នករាយការណ៍ពិសេសអង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលបានចុះទស្សនកិច្ចនៅព្រំដែនកាលពីខែកក្កដា ដែលបានថ្លែងថា ប្រជាពលរដ្ឋទាំងនោះ «ត្រូវការ និងសមទទួលបានការត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ»។

លោក ប្រាក់ សុខុន បានអំពាវនាវបន្ថែមទៀតឱ្យមានការបញ្ឈប់សកម្មភាពនានានៅក្នុងដែនដីដែលកំពុងត្រូវបានកាន់កាប់ ដោយលោកបានបញ្ជាក់ថា សកម្មភាពបែបនេះអាចបង្កើត ឬពង្រឹងស្ថានភាព «ការសម្រេចរួចរាល់ស្ថាពរ (fait accompli)»។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា ការបញ្ចប់សកម្មភាពទាំងនេះ នឹងផ្ដល់នូវការបង្ហាញជាក់ស្តែងនៃឆន្ទៈល្អ និងការគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ។

ពាក់ព័ន្ធនឹងវិវាទសមុទ្រ ប្រមុខការទូតកម្ពុជា ក៏បានផ្សារភ្ជាប់បញ្ហាធំនៃការដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធី ទៅនឹងវិវាទសមុទ្ររវាងកម្ពុជា និងថៃផងដែរ។

លោក ប្រាក់ សុខុន បានមានប្រសាសន៍ថា ប្រទេសថៃបានសម្រេចចិត្តកាលពីខែឧសភា ក្នុងការបញ្ចប់ជាឯកតោភាគីនូវអនុស្សារណៈនៃការយោគយល់គ្នា (MOU) ឆ្នាំ២០០១ ដែលកម្ពុជាចាត់ទុកថាជាក្របខ័ណ្ឌច្បាប់តែមួយគត់ដែលមានស្រាប់ ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាពិសេសដើម្បីដោះស្រាយវិវាទសមុទ្រនៃប្រទេសទាំងពីរ។

ជាលទ្ធផល កម្ពុជាបានចាប់ផ្តើមនីតិវិធីផ្សះផ្សាជាកាតព្វកិច្ច ក្រោមអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រ (UNCLOS)។

លោកបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ចលនានេះមានបំណងការពារអធិបតេយ្យភាព និងសិទ្ធិសមុទ្ររបស់កម្ពុជា ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ ខណៈពេលដែលរក្សាបាននូវជំហរប្រកាសរបស់កម្ពុជា ក្នុងការចង់បានទំនាក់ទំនងដោយសន្តិវិធីជាមួយថៃ ផ្អែកលើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ និងការគោរពទៅវិញទៅមក។

លោក ប្រាក់ សុខុន ក៏បានសម្តែងនូវការកោតសរសើររបស់កម្ពុជា ចំពោះគណៈកម្មាធិការផ្សះផ្សា សម្រាប់ឆន្ទៈក្នុងការជួយប្រទេសទាំងពីរក្នុងការដោះស្រាយវិវាទសមុទ្រដោយសន្តិវិធី បន្ទាប់ពីជំនួបលើកដំបូងរបស់ខ្លួននៅប្រទេសសិង្ហបុរី កាលពីដើមខែកញ្ញា។

លោកបានពិពណ៌នាការផ្សះផ្សានេះថា ជាឱកាសមួយក្នុងការលុបបំបាត់គម្លាតខុសគ្នា, កសាងទំនុកចិត្តឡើងវិញ និងបង្កើតមូលដ្ឋានគ្រឹះកាន់តែរឹងមាំសម្រាប់ទំនាក់ទំនងប្រកបដោយសន្តិវិធី និងការស្ថាបនារវាងកម្ពុជា និងថៃ។

នៅក្នុងប្រសាសន៍ទាំងស្រុងរបស់លោក ប្រាក់ សុខុន បានដាក់រៀបចំវិធីសាស្ត្ររបស់កម្ពុជាចំពោះវិវាទព្រំដែន និងសមុទ្រ ថាជាផ្នែកមួយនៃការប្តេជ្ញាចិត្តដ៏ទូលំទូលាយរបស់ខ្លួន ចំពោះការដោះស្រាយវិវាទអន្តរជាតិដោយសន្តិវិធី។

លោក ប្រាក់ សុខុន បានសង្កត់ធ្ងន់ថា សមភាពអធិបតេយ្យភាព គួរតែនៅតែជាគោលការណ៍គ្រឹះនៃទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ ហើយបានមានប្រសាសន៍ថា ធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ គួរតែត្រូវបានអនុវត្តស្មើៗគ្នាចំពោះរដ្ឋសមាជិកទាំងអស់ ដោយមិនគិតពីទំហំ ឬអំណាចនោះឡើយ។

លោកបានមានប្រសាសន៍ថា សម្រាប់កម្ពុជា ការស្តារទំនុកចិត្តរវាងប្រទេសជិតខាងឡើងវិញ ទាមទារឱ្យមានការគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ ការអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងដែលមានស្រាប់ និងវិធានការជាក់ស្តែងដើម្បីកាត់បន្ថយភាពតានតឹង៕